İngiliz Financial Times (FT) gazetesi, ABD ile İran arasında süregelen gerginliği “barış sisi” olarak değerlendiren kapsamlı bir analiz yayımladı. Analizde, mevcut krizin henüz doruk noktasına ulaşmadığı ve tırmanma olasılığının çözümden daha fazla olduğu vurgulandı. Ortadoğu’daki çatışmaların müzakere ile çözülmekten ziyade daha da tırmanma eğiliminde olduğu belirtildi. FT, mevcut durumu “barış sisi” olarak adlandırarak, bu durumun yeni bir kavram olduğunu ifade etti.
Analizde, İsrail, ABD ve İran arasında bir ateşkes olsa da, diğer durumların belirsizlikle dolu olduğu kaydedildi. Geçtiğimiz hafta ABD’nin yeni barış görüşmelerinin başlayacağını açıklaması, ancak İran’ın bunu yalanlamasıyla çelişkili gelişmelere dikkat çekildi.
ABD’nin İran’a ait bir gemiye el koymasının yeni bir çatışma döngüsünü tetiklemiş olabileceğini belirten FT, Başkan Donald Trump’ın “İran’daki her elektrik santralini ve köprüyü vurma” tehdidinin gerçekleşmesi durumunda, İran’ın misilleme olarak Basra Körfezi’ndeki petrol rafinerilerini hedef alabileceğini veya Yemen’deki Husileri Kızıldeniz’deki gemilere saldırmaları için teşvik edebileceğini aktardı.
Trump’ın “İran Hürmüz Boğazı’nı bir daha asla kapatmayacak” şeklindeki açıklamasının ardından, İran’ın boğazı kapatma kararı alması “barış sisi”nin somut bir örneği olarak gösterildi. Analizde, her iki tarafın da bir barış anlaşması arzusunun olduğu belirtilerek şu değerlendirme yapıldı: “İran hava bombardımanlarına karşı ne kadar savunmasız olduğunu biliyor. Amerikalılar ise Boğaz’ın kapalı kalmasının dünya ekonomisine tehdit oluşturduğunun farkındalar.” Ancak FT, dünya ekonomisinin bu belirsizlik içinde daha fazla bekleyemeyeceğini vurguladı. Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması, enerji fiyatlarını artıracak, jet yakıtı kıtlığına yol açacak ve gübre fiyatlarındaki artış, kısa süre içinde küresel gıda fiyatlarını etkileyecek.
2015’te imzalanan ve JCPOA olarak bilinen nükleer anlaşmanın üç yıl süren müzakereler sonucunda hazırlandığını ancak 2018’de Trump tarafından iptal edildiğini hatırlatan gazete, şu anda her iki taraf arasında nükleer zenginleştirme, seyrüsefer özgürlüğü ve yaptırımlar gibi konularda büyük mesafeler olduğunu kaydetti. Yazar, krizin geleceği hakkında karamsar bir tablo çizerek, “Ortadoğu ve dünya ekonomisi bu krizin henüz en kötü dönemini görmedi. Tırmanma ihtimali yüksek, çünkü hem ABD hem de İran karşı tarafı pes ettirebileceklerini düşünüyorlar.” ifadelerini kullandı.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in 12 Nisan’da Pakistan’da İranlılarla yapılan başarısız görüşmelerden “ablukanın İran’ı kısa süre içinde pes ettireceği” umuduyla döndüğünü belirten FT, Trump yönetiminin bu süreçte gücünü abarttığını ve İran rejiminin dayanıklılığını hafife aldığını, bu hatanın yeniden yapıldığını savundu.
Önümüzdeki günlerde, nükleer zenginleşmeye süresiz moratoryum getirilmesi ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelirlerin Umman ya da ABD ile paylaşılması gibi bazı kritik konuların masaya yatırılması bekleniyor.
